Stanęłam przed regałem z zamiarem wybrania czegoś nowego, ale ręka powędrowała do dobrze znanej okładki. Pomyślałam, że książka czytana drugi raz nie zabierze mi przecież miejsca w żadnym obowiązkowym planie. Nikt takiego planu nie prowadzi poza mną. Mogę wrócić do tej samej historii, nawet jeśli na stoliku czeka kilka tytułów, o których ostatnio wszyscy rozmawiają.
Zakończenie już znam i właśnie to mnie przyciąga
Za pierwszym razem bardzo chciałam wiedzieć, co stanie się dalej. Czytałam szybciej, czasem przeskakując wzrokiem po opisie, żeby dotrzeć do kolejnej rozmowy bohaterów. Powrót daje mi inną przyjemność, bo nie muszę ścigać się z tajemnicą. Mogę zostać przy zdaniu, które wcześniej potraktowałam jak drogę do ważniejszej sceny.
Znajome zakończenie nie odbiera mi emocji, tylko zmienia ich rodzaj. Wiem, dokąd zmierza historia, a mimo to zwracam uwagę na sposób, w jaki została opowiedziana. Czasem dostrzegam zapowiedź czegoś, co kiedyś mnie zaskoczyło. Nie czuję, że autorka mnie oszukała; raczej widzę, ile zostawiła po drodze drobnych wskazówek.
Drugoplanowa osoba nagle podchodzi bliżej
W jednej powieści przy pierwszej lekturze niemal nie zauważałam starszej sąsiadki głównej bohaterki. Była kimś, kto otwierał drzwi, przynosił wiadomość i znikał. Po kilku latach to właśnie jej krótkie sceny zaczęły mnie zatrzymywać. Nie zmieniła się treść książki, ale zmieniło się to, na co miałam ochotę spojrzeć uważniej.
Nie potrzebuję wyciągać z tego wielkiego wniosku o dojrzewaniu. Czasem po prostu inny temat jest mi akurat bliższy, bo wydarzyło się coś w moim otoczeniu. Drobna postać ma wtedy więcej do powiedzenia niż główny wątek. Lubię tę możliwość spotkania w znanej historii kogoś, obok kogo wcześniej przeszłam bardzo szybko.
Dawna ulubiona bohaterka może mnie teraz irytować
Powrót nie zawsze jest ciepłym spotkaniem. Zdarza się, że postać, której kiedyś mocno kibicowałam, dziś wydaje mi się męcząca albo niesprawiedliwa wobec innych. Nie muszę na siłę utrzymywać dawnego zachwytu. Mogę pamiętać, co ta książka dała mi wcześniej, i jednocześnie czytać ją obecnymi oczami.
Nie traktuję też poprzedniej siebie z wyższością. Miała inne doświadczenia, inne pytania i może potrzebowała właśnie takiego bohatera. To, że dzisiaj reaguję inaczej, nie unieważnia dawnej przyjemności. Wolę przyjrzeć się różnicy niż rozstrzygać, która wersja mojej oceny była ostatecznie poprawna.
Nie wracam po to, żeby zdać egzamin z pamięci
Bywa, że zapomniałam znacznie więcej, niż sądziłam. Pamiętam nastrój i jedną scenę, a cała reszta układa się na nowo. Nie sprawdzam przy tym, jak mogłam nie zapamiętać imienia czy ważnego zdarzenia. Lektura nie jest dla mnie testem przechowywania fabuł przez określoną liczbę lat.
Jeśli jakiś fragment zaskakuje mnie ponownie, przyjmuję to bez poprawiania własnego wspomnienia na siłę. Czasem okazuje się, że połączyłam dwie książki albo zapamiętałam cudzą opowieść o filmowej adaptacji. Mogę się z tego uśmiechnąć i czytać dalej. Nie muszę odzyskiwać idealnej wersji pierwszego spotkania, żeby obecne było przyjemne.
Wracam do fragmentów, nie zawsze od pierwszej strony
Nie każda ponowna lektura musi mieć ten sam początek i koniec. Czasem otwieram tom przy zaznaczonym rozdziale, bo chcę pobyć w określonym miejscu historii. Innym razem zaczynam od początku i zostaję aż do ostatniej strony. Własna książka nie wymaga ode mnie odtwarzania tej samej trasy za każdym razem.
Uważam jedynie, żeby wyrwany fragment nie zastąpił mi całej pamięci o tekście, jeśli zamierzam go komuś polecać albo o nim rozmawiać. Mogę powiedzieć, że wróciłam do kilku scen, a nie do pełnej powieści. To drobna uczciwość wobec rozmowy, nie ograniczenie przyjemności. Czytanie dla siebie nie musi udawać przygotowania do recenzji.
Na nowościach nie kończy się moje życie czytelnicze
Gdy wszędzie pojawiają się kolejne premiery, łatwo poczuć, że stale jestem spóźniona. Nowe tytuły naprawdę mnie interesują, ale nie chcę czytać wyłącznie po to, żeby nadążać za listą. Powrót do znanej książki czasem pozwala mi lepiej usłyszeć, na co mam ochotę. Nie muszę wybierać między byciem na bieżąco a byciem czytelniczką.
Nie robię też z ponownego czytania szlachetniejszej czynności. Nowa historia może mnie zachwycić tak samo mocno i wcale nie musi być hałaśliwą premierą. Chodzi o swobodę wyboru w konkretny wieczór. Jeśli chcę znajomego głosu, nie będę sobie odbierać go tylko dlatego, że stos nieprzeczytanych książek wygląda cierpliwie i trochę oskarżycielsko.
Przed powrotem wybieram nastrój, nie obowiązek
Kiedy trudno mi zdecydować, zadaję sobie kilka pytań o samą lekturę. Nie liczę rocznego wyniku i nie sprawdzam, czy powinnam wybierać ambitniej. Chcę wiedzieć, jakiego kontaktu z książką szukam właśnie teraz. To pomaga wybrać tom z prawdziwej ciekawości, zamiast z poczucia zaległości wobec własnego regału.
- Czy chcę znanej historii, czy nowego zaskoczenia?
- Czy wracam do całości, czy do kilku konkretnych scen?
- Czy jestem gotowa zobaczyć dawną ulubioną postać inaczej?
- Czy tę książkę wybieram sama, czy próbuję odtworzyć cudzy zachwyt?
Nie muszę udzielić na wszystko stanowczej odpowiedzi. Czasem kilka stron wystarczy, żeby poczuć, że to nie jest ten wieczór. Mogę wtedy odłożyć tom bez obrażania się na niego i bez postanowienia, że więcej nie wrócę. Znajoma książka nie traci swojej historii tylko dlatego, że dziś potrzebuję czegoś innego.
Ta sama okładka, inne miejsce przy fotelu
Przy ponownej lekturze zdarza mi się odnaleźć dawną zakładkę albo własną krótką notatkę. Nie każda jest mądra i nie każdą chciałabym pokazać komukolwiek, ale lubię ten ślad poprzedniego czytania. Przypomina, że książki bywają obecne w zwyczajnych dniach, pomiędzy pracą, herbatą i zasypianiem. Nie muszą stać poza codziennością jak nienaruszony przedmiot do podziwiania.
Wieczorem wybrałam więc znany tom i usiadłam bez sprawdzania, ile nowości mnie ominie. Książka czytana drugi raz nie obiecuje mi dokładnie tego samego przeżycia, które pamiętam. Daje historię, do której mogę wejść z innymi pytaniami i w innym tempie. Lubię, że po latach nadal mamy sobie coś do powiedzenia, nawet jeśli tym razem najbardziej słucham kogoś stojącego na drugim planie.

